ล้างเครื่องลงระบบใหม่หรือรีเซ็ตเครื่อง ต้องสำรองอะไรก่อน และหลังลงใหม่ทำอะไรต่อ
28 สิงหาคม 2569

เครื่องช้าจนทนไม่ไหว เมนูตั้งค่าเสนอทางออกให้สองแบบ จะกดรีเซ็ตเครื่องแบบเก็บไฟล์ไว้ ให้ระบบจัดการเอง หรือจะล้างทั้งดิสก์แล้วลงระบบใหม่จากศูนย์ให้สะอาดหมดจด นิ้วค้างอยู่เหนือปุ่มอยู่นาน เพราะกลัวว่ากดไปแล้วอะไรจะหายไปบ้าง
คำถามข้างล่างคือคำถามที่คนถามบ่อยที่สุดก่อนตัดสินใจ ตอบสั้นๆ ตรงประเด็น
รีเซ็ตเครื่องกับลงระบบใหม่ ต่างกันตรงไหน
การรีเซ็ตใช้เครื่องมือที่อยู่ในระบบอยู่แล้ว มักมีให้เลือกว่าจะเก็บไฟล์ส่วนตัวไว้หรือลบทั้งหมด แต่แม้เลือกเก็บไฟล์ โปรแกรมที่ลงเพิ่มเองจะหายไปหมด ต้องลงใหม่
การลงระบบใหม่คือบูตจากสื่อติดตั้ง เช่น แฟลชไดรฟ์ แล้วลบพาร์ทิชันเดิมทิ้ง สะอาดกว่า แต่ต้องทำเองหลายขั้นกว่า ถ้าเครื่องแค่ช้าหรือมีโปรแกรมรกๆ รีเซ็ตมักพอ ถ้าสงสัยว่ามีมัลแวร์ฝังลึก หรือดิสก์ถูกแบ่งไว้วุ่นวาย ลงใหม่จะแน่นอนกว่า
ต้องสำรองอะไรก่อน นอกจากไฟล์งาน
ไฟล์ในโฟลเดอร์เอกสาร เดสก์ท็อป ดาวน์โหลด และรูปภาพเป็นส่วนที่คนนึกออก แต่ที่มักลืมคือ
- บุ๊กมาร์กและรหัสผ่านที่บันทึกไว้ในเบราว์เซอร์ ถ้ายังไม่ได้ซิงก์หรือย้ายไปที่อื่น
- คีย์ใบอนุญาตของโปรแกรมที่ซื้อมา และบางโปรแกรมต้องสั่งยกเลิกการผูกเครื่องก่อน ไม่อย่างนั้นอาจติดโควตาตอนติดตั้งใหม่
- ไฟล์เซฟเกม อีเมลที่เก็บไว้ในเครื่อง ฟอนต์ที่ลงเพิ่ม และไฟล์ตั้งค่าของโปรแกรมที่ใช้ประจำ
- ไดรเวอร์ของอุปกรณ์เฉพาะทาง เช่น เครื่องสแกนหรือการ์ดเสียงรุ่นเก่า ที่หาโหลดใหม่ยาก
- รหัส Wi-Fi ที่บ้านและที่ทำงาน
สำรองลงฮาร์ดดิสก์ภายนอกหรือที่เก็บอีกแห่ง แล้วเปิดเช็กว่าไฟล์เปิดได้จริงก่อนกดอะไรต่อ
ดิสก์ถูกเข้ารหัสอยู่ ต้องทำอะไรเพิ่ม
เครื่องรุ่นใหม่หลายเครื่องเปิดการเข้ารหัสดิสก์ไว้ตั้งแต่โรงงาน ถ้าระหว่างรีเซ็ตหรือหลังเปลี่ยนชิ้นส่วน ระบบถามหารหัสกู้คืน (recovery key) แล้วเราไม่มี ข้อมูลอาจเปิดไม่ได้อีกเลย ก่อนเริ่มให้หาว่ารหัสนี้ถูกเก็บไว้ที่ไหน มักผูกกับบัญชีผู้ใช้ของระบบ แล้วจดหรือพิมพ์เก็บไว้นอกเครื่อง
สื่อติดตั้งเอามาจากไหนดี
จากเว็บทางการของผู้ผลิตระบบปฏิบัติการหรือผู้ผลิตเครื่องเท่านั้น หลายเจ้ามีเครื่องมือสร้างแฟลชไดรฟ์ติดตั้งให้โหลดฟรี อย่าใช้ไฟล์ระบบที่คนอื่นดัดแปลงแล้วแจกต่อ ที่โฆษณาว่าเบาหรือแต่งมาให้แล้ว ไฟล์แบบนี้อาจถูกปิดระบบความปลอดภัยหรือฝังของแปลกปลอมมา
ลงเสร็จแล้ว ทำอะไรก่อนดี
- ต่อเน็ตแล้วอัปเดตระบบจนไม่มีอะไรค้าง
- ตรวจว่าอุปกรณ์ทุกตัวทำงาน ถ้าตัวไหนยังขาดไดรเวอร์ ให้โหลดจากเว็บผู้ผลิตเครื่องหรือผู้ผลิตอุปกรณ์
- ลงโปรแกรมที่จำเป็นทีละตัวจากเว็บทางการ เริ่มจากชุดโปรแกรมฟรีพื้นฐานบน Windows แล้วค่อยเพิ่มเฉพาะที่ใช้จริง ไม่ลงโปรแกรมเถื่อน เพราะนั่นคือทางที่มัลแวร์ชอบที่สุด
- คืนไฟล์จากที่สำรองไว้ แล้วเปิดสุ่มดูสักสองสามไฟล์
- ตั้งค่าที่มักหายไปหลังลงใหม่ เช่นการบันทึกอัตโนมัติในโปรแกรมเอกสาร และโหมดพลังงานของโน้ตบุ๊กสำหรับตอนเสียบปลั๊กกับตอนใช้แบต
การเริ่มต้นใหม่ของเครื่องคล้ายทริปพักฟื้นของคน กลับมาแล้วโล่งตัว แต่ก่อนออกเดินทางต้องจัดกระเป๋าให้ดี เหมือนคนที่ต้องเตรียมเสื้อผ้าไปแช่บ่อน้ำร้อนกับบ่อโคลนแบบไม่เลอะทั้งกระเป๋า ขั้นสำรองก่อนกดปุ่มก็คือการจัดกระเป๋าของงานนี้
ทำเองได้ไหม หรือควรให้ช่างทำ
คนที่ทำตามขั้นตอนบนหน้าจอได้ และสำรองข้อมูลครบแล้ว รีเซ็ตเองได้ไม่ยาก ส่วนการลงใหม่จากแฟลชไดรฟ์ต้องเข้าหน้าตั้งค่าการบูตและเลือกดิสก์เอง ถ้าไม่มั่นใจตรงไหนให้ช่างทำ เครื่องของบริษัทที่ฝ่ายไอทีดูแลอยู่ อย่ารีเซ็ตเอง เพราะอาจหลุดจากระบบขององค์กรและเข้าใช้งานไม่ได้
เมื่อข้อมูลอยู่ครบในที่สำรองและรหัสกู้คืนอยู่ในมือแล้ว นิ้วที่เคยค้างเหนือปุ่มนั้นก็กดลงไปได้โดยไม่ต้องลังเล