จัดห้องสมุดอีบุ๊กบนคอมด้วยโปรแกรมฟรี แปลงไฟล์ EPUB กับ PDF และส่งเข้าเครื่องอ่าน
20 กันยายน 2569

เย็นวันศุกร์ที่โต๊ะทำงาน มีคนเปิดโฟลเดอร์ดาวน์โหลดเพื่อหาคู่มือเล่มหนึ่งที่เคยโหลดไว้ เจอไฟล์ชื่อ “book(3).pdf” “final_final.epub” และ “scan0012.pdf” เรียงกันเป็นแถว เปิดไล่ทีละไฟล์ไปเกือบสิบนาทีก็ยังไม่เจอเล่มที่ต้องการ ขณะที่อีกครึ่งหนึ่งของหนังสือที่เคยซื้อไว้ ยังค้างอยู่ในอีเมลกับแฟลชไดรฟ์ที่จำไม่ได้แล้วว่าวางไว้ไหน
ทางแก้ไม่ได้อยู่ที่การตั้งชื่อไฟล์ให้ดีขึ้นอย่างเดียว แต่อยู่ที่การมี “ชั้นหนังสือ” กลางหนึ่งที่บนคอม แล้วให้โปรแกรมช่วยดูแล
ให้โปรแกรมจัดการอีบุ๊กเป็นบรรณารักษ์
โปรแกรมที่คนอ่านอีบุ๊กรู้จักกันมานานคือ Calibre เป็นโปรแกรมโอเพนซอร์ส (เปิดเผยซอร์สโค้ด ใช้ได้ฟรี) มีทั้งบนวินโดวส์ macOS และลินุกซ์ ทำหน้าที่รวมหนังสือทุกเล่มไว้ในคลังเดียว เรียงตามชื่อเล่มหรือผู้เขียนได้ ควรโหลดจากเว็บทางการของโครงการเท่านั้น
เมื่อลากไฟล์เข้าไป โปรแกรมจะคัดลอกไฟล์ไปเก็บในโฟลเดอร์คลังของมันเอง แยกเป็นโฟลเดอร์ตามผู้เขียนและชื่อเล่ม จุดนี้ต้องรู้ไว้ว่า ไม่ควรเข้าไปย้ายหรือเปลี่ยนชื่อไฟล์ในโฟลเดอร์คลังด้วยมือ เพราะโปรแกรมจดตำแหน่งไฟล์ไว้ในฐานข้อมูลของมัน ถ้าแก้นอกโปรแกรม รายการกับไฟล์จริงจะไม่ตรงกัน จะแก้อะไรให้แก้ผ่านหน้าต่างโปรแกรมเสมอ
ข้อมูลที่ควรเติมให้ครบในแต่ละเล่ม (เรียกรวมๆ ว่าเมทาดาตา) มีไม่กี่อย่าง
- ชื่อเล่มและผู้เขียน สะกดให้ตรงกันทุกเล่ม ไม่งั้นผู้เขียนคนเดียวจะแตกเป็นสองกอง
- ชุดและลำดับเล่ม นิยายหลายภาคจะได้เรียงถูก
- ปก ไฟล์ที่ไม่มีปกจะดูเหมือนกันหมดในเครื่องอ่าน
- แท็ก เช่น งาน อ่านแล้ว ยังไม่อ่าน ไว้กรองเวลาคลังใหญ่ขึ้น
เอกสารประเภทคู่มือแยกไว้อีกคลังก็ได้ เช่น คู่มือประกอบเฟอร์นิเจอร์ ซึ่งเข้ากันดีกับคนที่ชอบลองขยับเฟอร์นิเจอร์ในโปรแกรมก่อนลงแรงยกของจริง
EPUB กับ PDF ไม่ได้เป็นแค่นามสกุลต่างกัน
EPUB เป็นไฟล์แบบ “ไหลได้” ตัวหนังสือจัดหน้าใหม่ตามขนาดจอและขนาดตัวอักษรที่ผู้อ่านเลือก เหมาะกับนิยายและหนังสือที่เป็นตัวหนังสือล้วน ส่วน PDF เป็นแบบ “หน้าตายตัว” เหมือนพิมพ์ลงกระดาษแล้วถ่ายรูปไว้ เหมาะกับตำราที่มีตาราง แผนภาพ หรือหนังสือภาพที่การจัดหน้าสำคัญ
โปรแกรมจัดการอีบุ๊กแปลงไฟล์ข้ามรูปแบบได้ แต่ผลที่ได้ไม่เท่ากันทุกทิศ
- EPUB เป็นรูปแบบอื่น มักออกมาดี เพราะต้นฉบับรู้อยู่แล้วว่าส่วนไหนคือหัวข้อ ส่วนไหนคือย่อหน้า
- PDF เป็น EPUB มักเละกว่า เพราะ PDF จำแค่ตำแหน่งตัวอักษรบนหน้า จึงเจอบรรทัดขาดกลางประโยค หรือเลขหน้าโผล่กลางเนื้อเรื่อง ถ้าเป็นภาพสแกนจะได้แค่ภาพ ไม่ได้ตัวหนังสือ
- ภาษาไทย ต้องดูว่าเครื่องอ่านมีฟอนต์ไทยหรือไม่ ถ้าแปลงแล้วเห็นเป็นกล่องสี่เหลี่ยม ลองตั้งให้ฝังฟอนต์ไทยลงในไฟล์ตอนแปลง โดยเลือกฟอนต์ที่สัญญาอนุญาตเปิดให้ฝังได้
หลักที่ใช้ได้เสมอคือ แปลงเป็นสำเนาใหม่ เก็บไฟล์ต้นฉบับไว้ในคลังด้วย เผื่อผลแปลงไม่ถูกใจจะได้ลองตั้งค่าใหม่จากต้นฉบับ ไม่ใช่แปลงต่อจากไฟล์ที่เพี้ยนไปแล้ว
ส่งเข้าเครื่องอ่านโดยไม่ต้องพึ่งอินเทอร์เน็ต
เครื่องอ่าน e-ink ส่วนใหญ่ เสียบสายเข้าคอมแล้วจะขึ้นเป็นไดรฟ์ โปรแกรมจัดการอีบุ๊กจะตรวจเจอและส่งเล่มที่เลือกเข้าไปได้ ถ้าเครื่องอ่านไม่รับรูปแบบนั้น โปรแกรมจะเสนอแปลงให้ก่อน ถ้าเสียบแล้วคอมไม่เห็นเครื่อง ให้ลองสายเส้นอื่นก่อน เพราะสายบางเส้นชาร์จไฟได้อย่างเดียว ไม่ส่งข้อมูล เป็นปัญหาเดียวกับที่เจอเวลาเสียบจอยเกมแล้วคอมไม่ยอมรู้จัก
ส่วนใครยังลังเลว่าจะอ่านบนจอแท็บเล็ตหรือซื้อเครื่องจอหมึกอิเล็กทรอนิกส์ดี มีบทความที่เทียบการอ่านบนจอแท็บเล็ตกับจอแบบหมึกให้ดูทีละเรื่อง ลองอ่านก่อนตัดสินใจ เพราะคลังบนคอมแบบนี้ใช้ส่งไฟล์ได้ทั้งสองแบบ
ถาม-ตอบที่มักค้างในใจ
หนังสือที่ซื้อจากร้านออนไลน์ แปลงไปอ่านเครื่องอื่นได้ไหม
ถ้าไฟล์มีระบบป้องกันลิขสิทธิ์ (DRM) จะแปลงหรือย้ายไปอ่านนอกแอปของร้านไม่ได้ และไม่ควรพยายามหาทางถอดระบบนั้นออก เพราะขัดเงื่อนไขการซื้อและผิดกฎหมายในหลายประเทศ ทางที่ถูกคือเลือกซื้อจากร้านที่รองรับอุปกรณ์ที่เรามี หรือใช้แอปของร้านเปิดอ่าน ส่วนในคลังของเราเก็บได้เฉพาะไฟล์ที่ไม่มีการล็อก เช่น เอกสารของเราเอง หรือหนังสือสาธารณสมบัติ
คลังหนังสือใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ ต้องสำรองอะไรบ้าง
สำรองทั้งโฟลเดอร์คลังไปไว้อีกไดรฟ์ ไม่ใช่เลือกเฉพาะไฟล์หนังสือ เพราะในโฟลเดอร์นั้นมีไฟล์ฐานข้อมูลที่เก็บชื่อเล่ม แท็ก และปกที่เราแก้ไว้ ถ้าสำรองแค่ไฟล์หนังสือ วันที่ต้องกู้คืนจะได้หนังสือกลับมาแต่ต้องนั่งจัดหมวดใหม่ทั้งหมด
มีไฟล์แผนที่หรือไฟล์เส้นทางปนอยู่ในโฟลเดอร์หนังสือ ควรเก็บรวมไหม
ไม่ควร โปรแกรมจัดการอีบุ๊กทำมาสำหรับไฟล์ที่ “อ่าน” ได้ ไฟล์บันทึกเส้นทางปั่นจักรยานควรเปิดด้วยโปรแกรมที่อ่านและแก้ไฟล์ GPX ได้โดยตรง แยกเก็บไว้คนละโฟลเดอร์จะหาง่ายกว่า
ก่อนลากไฟล์ทั้งหมดเข้าโปรแกรม ให้ทำอย่างเดียวก่อน คือรวมไฟล์อีบุ๊กที่กระจายอยู่ทุกที่มาไว้ในโฟลเดอร์ชั่วคราวโฟลเดอร์เดียว แล้วสำรองโฟลเดอร์นั้นไว้อีกชุด จากนั้นค่อยนำเข้าทีละกอง ถ้าตั้งค่าอะไรพลาดก็ยังมีของเดิมให้เริ่มใหม่ได้