บีบอัดไฟล์เป็น ZIP หรือ 7z ส่งทีละมากๆ ตั้งรหัสผ่าน และแยกไฟล์ใหญ่อย่างไร
8 กันยายน 2569

โต๊ะกินข้าวตอนสามทุ่ม โน้ตบุ๊กเปิดอยู่ข้างกองเอกสารสแกนที่ต้องส่งฝ่ายบุคคลพรุ่งนี้เช้า สำเนาบัตร ทะเบียนบ้าน ใบรับรองแพทย์ รวมสิบกว่าไฟล์ พอแนบอีเมลทีละไฟล์ ระบบก็เตือนว่าขนาดเกิน แล้วก็เพิ่งนึกได้ว่าเอกสารพวกนี้มีข้อมูลส่วนตัวเต็มไปหมด
นี่คืองานของการบีบอัดไฟล์ คือการรวมหลายไฟล์ให้กลายเป็นก้อนเดียว ทำให้เล็กลงถ้าทำได้ และล็อกไว้ด้วยรหัสผ่านถ้าจำเป็น คล้ายการซื้อผลไม้ทีละเข่ง ถ้าจัดไม่ดี ของข้างในก็ช้ำ รายการข้างล่างไล่ตามลำดับงานจริง ตั้งแต่เลือกรูปแบบไปจนถึงกดส่ง
ช่วงเลือกรูปแบบ: ให้ผู้รับเปิดได้ก่อน
ไฟล์บีบอัดที่เล็กที่สุดไม่มีประโยชน์ถ้าคนรับเปิดไม่ได้ ZIP เป็นรูปแบบที่ระบบปฏิบัติการส่วนใหญ่เปิดได้เองโดยไม่ต้องลงอะไรเพิ่ม ส่วน 7z มักบีบได้เล็กกว่าในหลายกรณี แต่ผู้รับอาจต้องมีโปรแกรมเฉพาะ
- ถ้าไม่รู้ว่าผู้รับใช้เครื่องอะไร หรือเป็นคนไม่ค่อยถนัดคอม ให้เลือก ZIP ไว้ก่อน
- ใช้ 7z เมื่อรู้แน่ว่าอีกฝั่งมีโปรแกรมเปิดได้ เช่น 7-Zip ซึ่งเป็นโปรแกรมฟรีแบบโอเพนซอร์สที่ใช้กันมานาน ดาวน์โหลดจากเว็บทางการของโครงการเท่านั้น ใครยังไม่มีโปรแกรมพวกนี้ในเครื่อง ดูชุดโปรแกรมฟรีพื้นฐานสำหรับเครื่อง Windowsประกอบได้
- อย่าคาดหวังว่ารูปถ่าย วิดีโอ หรือเพลงจะเล็กลงมาก เพราะไฟล์พวกนี้ถูกบีบอัดมาในตัวแล้ว ที่ได้จริงคือความสะดวกที่รวมเป็นก้อนเดียว
- ชื่อไฟล์ภาษาไทยข้างใน ZIP บางครั้งกลายเป็นตัวอักษรอ่านไม่ออกเมื่อเปิดบนเครื่องอื่น ถ้าผู้รับใช้ระบบต่างจากเรา ตั้งชื่อเป็นภาษาอังกฤษหรือตัวเลขจะปลอดภัยกว่า
- ถ้าส่งเอกสารเดินทางของทั้งกลุ่ม อย่าง ตั๋ว ใบจอง และประกัน ให้จัดโฟลเดอร์ PDF ให้เป็นระเบียบก่อนแล้วค่อยบีบทั้งโฟลเดอร์ ผู้รับแตกออกมาจะเจอโครงสร้างเดียวกับเรา
ช่วงตั้งรหัสผ่าน: ล็อกให้ได้ผลจริง
การใส่รหัสผ่านให้ไฟล์บีบอัดไม่ได้ปลอดภัยเท่ากันทุกแบบ ZIP มีวิธีเข้ารหัสแบบเก่าที่ป้องกันได้ไม่แน่นหนา กับแบบ AES ที่แข็งแรงกว่ามาก โปรแกรมส่วนใหญ่ให้เลือกตอนสร้างไฟล์
- เลือกวิธีเข้ารหัสแบบ AES ทุกครั้งที่มีให้เลือก
- รู้ไว้ว่าตัวแตกไฟล์ที่ติดมากับระบบบางตัวเปิด ZIP แบบ AES ไม่ได้ ถ้าผู้รับบอกว่าเปิดไม่ออก ให้แนะนำโปรแกรมฟรีจากเว็บทางการแทน
- ถ้าไม่อยากให้ใครเห็นแม้แต่รายชื่อไฟล์ข้างใน รูปแบบ 7z มีตัวเลือกเข้ารหัสชื่อไฟล์ด้วย ZIP ทั่วไปยังโชว์ชื่อไฟล์ให้เห็นแม้จะเปิดเนื้อหาไม่ได้
- ใช้รหัสผ่านยาวเป็นวลี ไม่ใช้วันเกิดหรือเบอร์โทร
- ส่งรหัสผ่านคนละช่องทางกับไฟล์ เช่น ไฟล์ไปทางอีเมล รหัสไปทางข้อความหรือโทรบอก ถ้าส่งพร้อมกันในอีเมลฉบับเดียว รหัสผ่านก็แทบไม่มีความหมาย
ช่วงส่งไฟล์ใหญ่และรับไฟล์จากคนอื่น
เมื่อไฟล์ใหญ่เกินช่องทางที่ใช้ส่ง โปรแกรมบีบอัดหลายตัวแบ่งออกเป็นหลายส่วนเท่าๆ กันได้ ผู้รับต้องได้ครบทุกส่วนถึงจะแตกออกมาได้
- ตั้งขนาดแต่ละส่วนให้เล็กกว่าขีดจำกัดของช่องทางที่ใช้ส่ง แล้วบอกผู้รับว่ามีทั้งหมดกี่ส่วน
- ให้ผู้รับเก็บทุกส่วนไว้ในโฟลเดอร์เดียวกัน แล้วเปิดจากไฟล์ส่วนแรก
- ทดสอบแตกไฟล์ที่เพิ่งสร้างด้วยตัวเองหนึ่งรอบก่อนส่ง จะได้รู้ว่ารหัสผ่านถูกและไฟล์ไม่เสีย
- ระวังไฟล์บีบอัดจากคนที่ไม่รู้จัก โดยเฉพาะไฟล์ที่ล็อกรหัสมาพร้อมข้อความเร่งให้เปิด เพราะโปรแกรมสแกนไวรัสมองเข้าไปข้างในไม่ได้ ถ้าแตกออกมาแล้วเจอไฟล์โปรแกรมแทนที่จะเป็นเอกสาร อย่าดับเบิลคลิก
ถ้าต้องรวบรวมเอกสารจากหลายคนในบ้านก่อนบีบรวม การมีรายการงานกลางที่ทุกคนในบ้านติ๊กได้ช่วยให้รู้ว่าใครส่งอะไรมาแล้ว ไม่ต้องไล่ถามในแชท ส่วนคนที่เพิ่งกลับจากเที่ยวตะวันออกพร้อมของฝากเต็มท้ายรถ เรื่องการหอบผลไม้จันท์กลับบ้านทีละเข่งให้ถึงมือคนที่บ้านแบบไม่ช้ำก็ใช้หลักเดียวกัน คือจัดให้ดีตั้งแต่ตอนบรรจุ
กรณีที่ไม่ควรพึ่งไฟล์ ZIP ใส่รหัส
เช็กลิสต์นี้เหมาะกับการส่งเอกสารทั่วไปของคนธรรมดา ไม่เหมาะกับข้อมูลที่มีกฎหรือนโยบายกำกับ เช่น ข้อมูลลูกค้าหรือเวชระเบียนในองค์กร กรณีนั้นให้ใช้ระบบที่ฝ่ายไอทีกำหนด และถ้าไฟล์บีบอัดที่เก็บข้อมูลสำคัญชิ้นเดียวที่มีอยู่เกิดเสียจนเปิดไม่ได้ อย่าลองซ่อมด้วยโปรแกรมแปลกๆ จากเว็บที่ไม่รู้จัก ทำสำเนาเก็บไว้ก่อน แล้วปรึกษาช่างหรือผู้เชี่ยวชาญด้านกู้ข้อมูล