จัดคลังเพลงในเครื่องด้วยโปรแกรมฟรี แก้ชื่อเพลง ปกอัลบั้ม และไฟล์ซ้ำ
11 กันยายน 2569

สิ่งที่ทำให้คลังเพลงในเครื่องกลับมาเป็นระเบียบคือการแก้ “แท็ก” ที่ฝังอยู่ในไฟล์เพลง ไม่ใช่การนั่งเปลี่ยนชื่อไฟล์ทีละเพลง ใครเคยเปิดโปรแกรมเล่นเพลงแล้วเจอรายชื่อ “Track 01” ซ้ำกันเป็นสิบ ศิลปินชื่อ “Unknown Artist” ครึ่งคลัง และปกอัลบั้มเป็นช่องว่างสีเทา ปัญหาทั้งหมดนี้อยู่ที่แท็ก
เหตุผลก็คือ โปรแกรมเล่นเพลงส่วนใหญ่อ่านชื่อเพลง ศิลปิน และอัลบั้มจากแท็กข้างในไฟล์ ไม่ได้อ่านจากชื่อไฟล์ เปลี่ยนชื่อไฟล์ให้สวยแค่ไหน ถ้าแท็กยังว่างหรือผิด โปรแกรมก็ยังแสดงผิดอยู่ดี ขั้นตอนข้างล่างเรียงจากสิ่งที่ควรทำก่อนไปหลัง
1. คัดลอกทั้งโฟลเดอร์เพลงสำรองไว้ก่อน
โปรแกรมแก้แท็กเขียนข้อมูลลงไฟล์จริง และบางตัวย้ายหรือเปลี่ยนชื่อไฟล์ให้อัตโนมัติด้วย ถ้าตั้งค่าพลาด คลังทั้งคลังอาจถูกย้ายไปผิดที่ภายในไม่กี่วินาที ก่อนเริ่มจึงควรคัดลอกโฟลเดอร์เพลงทั้งหมดไปไว้อีกไดรฟ์ แล้วลองกับอัลบั้มเดียวก่อน เมื่อมั่นใจแล้วค่อยทำทั้งคลัง
2. ทำความรู้จักแท็กที่ต้องแก้
แท็กคือข้อมูลที่เก็บแนบไว้ในไฟล์เพลง ช่องหลักที่ควรมีครบได้แก่ ชื่อเพลง ศิลปิน ศิลปินของอัลบั้ม ชื่ออัลบั้ม ลำดับเพลง และภาพปก
ช่อง “ศิลปินของอัลบั้ม” มักถูกมองข้าม แต่สำคัญกับอัลบั้มรวมเพลงหรืออัลบั้มที่มีศิลปินรับเชิญ ถ้าช่องนี้ว่าง โปรแกรมเล่นเพลงจะหั่นอัลบั้มเดียวออกเป็นหลายอัลบั้มตามชื่อศิลปินของแต่ละเพลง ใส่ช่องนี้ให้เหมือนกันทั้งอัลบั้มแล้วทุกเพลงจะกลับมารวมกัน
3. ให้โปรแกรมแก้แท็กช่วยจับคู่กับฐานข้อมูล
แก้ด้วยมือทีละเพลงได้ แต่ถ้ามีหลายพันเพลงจะไม่จบ โปรแกรมฟรีที่ใช้กันมานานคือ MusicBrainz Picard เป็นโอเพนซอร์ส ทำงานคู่กับฐานข้อมูลเพลงแบบเปิดที่ผู้ใช้ทั่วโลกช่วยกันเติม โปรแกรมพยายามจับคู่ไฟล์ของเรากับอัลบั้มในฐานข้อมูล ทั้งจากแท็กเดิม จากความยาวเพลง และจากการวิเคราะห์เสียงเพื่อหาว่าเป็นเพลงไหน แล้วเสนอข้อมูลที่ควรเป็นให้ดู
สิ่งที่ต้องทำเองคือตรวจก่อนกดบันทึก ฐานข้อมูลอาจมีอัลบั้มเดียวกันหลายฉบับ เช่น ฉบับซีดี ฉบับพิมพ์ซ้ำ หรือฉบับต่างประเทศ ลำดับเพลงไม่ตรงกัน ให้เลือกฉบับที่ตรงกับที่เรามีจริง เพลงไทยหรือเพลงจากวงอิสระบางวงอาจยังไม่มีในฐานข้อมูล กรณีนี้แก้เองด้วยมือในโปรแกรมเดียวกันได้
เพลงจากวงเล็กๆ ที่ได้ฟังครั้งแรกจากเวทีสด มักเป็นเพลงที่หาข้อมูลยากที่สุด คนที่ชอบตระเวนไปบาร์และลานดนตรีสดยามค่ำคืนตามเมืองท่องเที่ยวแต่ละภูมิภาคคงคุ้นกับการกลับบ้านมาไล่หาชื่อวงที่ได้ยิน ถ้าเจอแล้ว ช่องทางที่ดีที่สุดคือซื้อเพลงจากช่องทางที่วงขายเองหรือฟังผ่านบริการที่ถูกลิขสิทธิ์ ศิลปินได้ส่วนแบ่ง และไฟล์ที่ได้ก็มักมีแท็กครบมาตั้งแต่ต้น อย่าโหลดเพลงจากเว็บที่แจกฟรีโดยไม่ได้รับอนุญาต
4. แก้ภาษาไทยในแท็กที่กลายเป็นตัวอักษรประหลาด
ไฟล์เพลงเก่าที่แท็กไว้นานแล้ว บางไฟล์เก็บภาษาไทยด้วยการเข้ารหัสตัวอักษรแบบเก่า เมื่อเปิดในโปรแกรมรุ่นใหม่ที่คาดว่าเป็นยูนิโค้ด ชื่อเพลงจึงกลายเป็นสัญลักษณ์อ่านไม่ออก
ทางแก้คือเขียนแท็กใหม่ในรูปแบบยูนิโค้ด ถ้าจับคู่กับฐานข้อมูลได้ แท็กใหม่จะถูกเขียนทับให้เอง ถ้าต้องแก้เอง ให้พิมพ์ชื่อภาษาไทยใหม่ลงไปตรงๆ แล้วบันทึก โปรแกรมแก้แท็กรุ่นใหม่ส่วนใหญ่บันทึกเป็นยูนิโค้ดอยู่แล้ว ทดสอบกับไฟล์สองสามไฟล์ แล้วเปิดในโปรแกรมเล่นเพลงที่ใช้จริงก่อนทำทั้งคลัง
5. ใส่ปกอัลบั้มให้ครบ
ปกใส่ได้สองแบบ แบบแรกฝังรูปลงในแท็กของทุกเพลง ข้อดีคือย้ายไฟล์ไปไหนปกก็ตามไปด้วย แบบที่สองวางไฟล์รูปไว้ในโฟลเดอร์อัลบั้ม ประหยัดพื้นที่กว่า แต่โปรแกรมเล่นเพลงบางตัวไม่อ่าน เลือกแบบใดแบบหนึ่งให้เหมือนกันทั้งคลัง และใช้รูปขนาดพอดี ไม่ต้องใหญ่ระดับพิมพ์โปสเตอร์ เพราะรูปถูกฝังซ้ำในทุกเพลงของอัลบั้ม
ถ้ามีซีดีหรือแผ่นเสียงตัวจริงอยู่ ถ่ายหรือสแกนปกเองได้ หลักการเดียวกับการสแกนรูปถ่ายเก่าแล้วแก้สีที่ซีดเหลือง ส่วนใครทำเพลย์ลิสต์ของตัวเองแล้วอยากใช้รูปที่ถ่ายจากงานดนตรีกลางแจ้งเป็นปก ลองดูวิธีกู้รายละเอียดท้องฟ้าในรูปที่ถ่ายตอนแดดแรง และถ้าปกที่สแกนมาดูสีเพี้ยนบนจอ อาจเป็นที่จอเอง ลองตั้งสีจอให้เที่ยงด้วยเครื่องมือของระบบก่อนโทษไฟล์
6. จัดโฟลเดอร์และเก็บกวาดไฟล์ซ้ำ
เมื่อแท็กครบแล้ว โปรแกรมแก้แท็กส่วนใหญ่ตั้งให้ย้ายไฟล์ไปเรียงเป็นโครงสร้างโฟลเดอร์ ศิลปิน แล้วตามด้วยอัลบั้ม และตั้งชื่อไฟล์เป็นลำดับเพลงกับชื่อเพลงให้อัตโนมัติ ใช้รูปแบบเดียวทั้งคลัง จะหาไฟล์ได้ง่ายแม้เปิดผ่านหน้าต่างไฟล์ธรรมดา
ไฟล์ซ้ำจะโผล่ให้เห็นชัดขึ้นหลังขั้นตอนนี้ เพราะเพลงเดียวกันจะมาอยู่ในโฟลเดอร์เดียวกัน ก่อนลบให้ดูว่าซ้ำแบบไหน ถ้าเป็นเพลงเดียวกันแต่คนละคุณภาพ ให้เก็บไฟล์ที่คุณภาพดีกว่า ไฟล์แบบไม่สูญเสียข้อมูล (lossless) อย่าง FLAC เก็บเสียงได้ครบเหมือนต้นฉบับ ส่วน MP3 ถูกบีบอัดตัดข้อมูลบางส่วนทิ้งเพื่อให้ไฟล์เล็ก ถ้ามีทั้งสองแบบ เก็บ FLAC ไว้เป็นต้นฉบับ แล้วค่อยแปลงเป็นไฟล์เล็กเมื่อต้องใส่มือถือ แต่ถ้าเป็นคนละเวอร์ชัน เช่น แสดงสดกับในสตูดิโอ ชื่อเหมือนกันแต่ความยาวต่างกัน นั่นไม่ใช่ไฟล์ซ้ำ
สุดท้าย เปิดคลังด้วยโปรแกรมเล่นเพลงที่ถนัด จะเป็น VLC ที่เปิดไฟล์ได้แทบทุกชนิด หรือโปรแกรมเล่นเพลงตัวอื่นก็ได้ ไล่ดูว่ายังมีอัลบั้มไหนแตกกระจายหรือไม่มีปก แล้วกลับไปแก้เฉพาะจุด
คราวนี้เปิดโปรแกรมเล่นเพลงขึ้นมา จะไม่เจอ Unknown Artist เรียงเป็นแถวอีกแล้ว