Download-Latest

เปิดดูโมเดลสามมิติบนคอมด้วยโปรแกรมฟรี ไฟล์ STL กับ OBJ ต่างกันอย่างไร

เปิดดูโมเดลสามมิติบนคอมด้วยโปรแกรมฟรี ไฟล์ STL กับ OBJ ต่างกันอย่างไร
ที่มา: Wikimedia Commons

ได้ไฟล์โมเดลสามมิติมาหนึ่งไฟล์ อาจเป็นฟอสซิลที่พิพิธภัณฑ์สแกนเผยแพร่ หรือชิ้นส่วนที่เพื่อนจะพิมพ์ด้วยเครื่องพิมพ์สามมิติ แล้วต้องเลือกว่าจะโหลด Blender ซึ่งเป็นโปรแกรมสามมิติตัวเต็มที่ทำได้แทบทุกอย่างแต่หน้าจอซับซ้อน หรือหาโปรแกรมเบาๆ ที่ทำได้แค่หมุนกับซูม คำตอบขึ้นกับว่าไฟล์นั้นเป็นชนิดไหน และเราอยากทำอะไรกับมันมากกว่าการดู

รู้จักไฟล์ก่อนเลือกโปรแกรม

STL: มีแต่รูปทรง

ไฟล์ STL เก็บพื้นผิวของวัตถุเป็นสามเหลี่ยมเล็กๆ ต่อกันจำนวนมาก เหมือนตาข่ายที่ห่อรูปทรงไว้ ไม่มีสี ไม่มีลวดลาย และไม่ได้บอกหน่วยวัดในตัว โปรแกรมส่วนใหญ่จึงเดาเอาว่าเป็นมิลลิเมตร ไฟล์ชนิดนี้นิยมกับเครื่องพิมพ์สามมิติ เพราะเครื่องพิมพ์ต้องรู้แค่รูปทรง ไม่ต้องรู้สี

OBJ: รูปทรงพร้อมพื้นผิว แต่มักมาเป็นชุด

ไฟล์ OBJ เก็บรูปทรงได้เหมือนกัน และเก็บข้อมูลว่าภาพผิวแต่ละส่วนต้องแปะตรงไหน ตัวสีและวัสดุมักอยู่ในไฟล์คู่นามสกุล MTL ส่วนภาพพื้นผิวเป็นไฟล์รูปแยกอีกไฟล์หรือหลายไฟล์ โมเดลที่สแกนจากของจริงอย่างหินหรือกระดูกฟอสซิลจึงนิยมเผยแพร่เป็น OBJ เพราะผิวและสีคือรายละเอียดสำคัญ

เปิดด้วยอะไรดี แยกตามเครื่องที่ใช้

วินโดวส์

วินโดวส์บางรุ่นมีแอปดูโมเดลสามมิติติดมากับเครื่อง บางรุ่นไม่มีแล้ว ลองดับเบิลคลิกไฟล์ดูก่อน ถ้าไม่มีโปรแกรมรับ ให้ติดตั้ง MeshLab ซึ่งเป็นโปรแกรมโอเพนซอร์สสำหรับดูและจัดการโมเดลแบบตาข่าย เปิดได้ทั้ง STL และ OBJ หมุน ซูม และมีเครื่องมือวัดระยะระหว่างสองจุดบนโมเดล

Mac

macOS มีระบบดูตัวอย่างไฟล์ที่แสดงไฟล์สามมิติบางชนิดได้โดยไม่ต้องลงอะไรเพิ่ม แต่จะรองรับชนิดไหนขึ้นกับรุ่นของระบบ ถ้าเปิดไม่ได้หรืออยากวัดขนาด MeshLab กับ Blender ก็มีรุ่นสำหรับ Mac ให้โหลดจากเว็บทางการ เลือกไฟล์ให้ตรงกับชิปของเครื่อง

ลินุกซ์

ทั้ง MeshLab และ Blender มีรุ่นสำหรับลินุกซ์ หลายดิสโทรติดตั้งได้จากศูนย์รวมซอฟต์แวร์ของระบบเอง ซึ่งปลอดภัยกว่าการหาไฟล์จากเว็บอื่น

แล้ว Blender ควรใช้ตอนไหน

ใช้เมื่ออยากทำมากกว่าดู เช่น แก้รูปทรง จัดแสงแล้วเรนเดอร์ภาพสวยๆ หรือทำภาพเคลื่อนไหว ถ้าแค่เปิดดูและวัด MeshLab เบากว่าและเรียนรู้เร็วกว่ามาก

สถานการณ์ที่มักเจอ

เปิด OBJ แล้วโมเดลเป็นสีเทาล้วน

แทบทุกครั้งเป็นเพราะไฟล์ MTL หรือไฟล์รูปพื้นผิวไม่ได้อยู่โฟลเดอร์เดียวกับไฟล์ OBJ หรือถูกเปลี่ยนชื่อไปแล้ว ให้แตกไฟล์ ZIP ที่โหลดมาทั้งชุดลงโฟลเดอร์เดียว อย่าดึงออกมาแค่ไฟล์ OBJ โปรแกรมบางตัวจะขึ้นคำเตือนว่าหาไฟล์วัสดุไม่เจอ ซึ่งเป็นเบาะแสที่ดี

ไฟล์ใหญ่ เปิดแล้วเครื่องหน่วงจนขยับไม่ได้

โมเดลจากการสแกนละเอียดอาจมีสามเหลี่ยมหลายล้านชิ้น การ์ดจอและหน่วยความจำต้องทำงานหนักมาก ปิดโปรแกรมอื่นก่อน และถ้าโปรแกรมมีตัวเลือกลดจำนวนสามเหลี่ยม ให้ลดลงในสำเนาใหม่สำหรับเปิดดูเล่น เก็บไฟล์ต้นฉบับไว้เหมือนเดิม

โหลดโมเดลจากคลังออนไลน์มาใช้ต่อได้แค่ไหน

ดูสัญญาอนุญาตของแต่ละโมเดลก่อนเสมอ โมเดลที่เผยแพร่แบบ Creative Commons มีหลายแบบ บางแบบต้องให้เครดิตผู้สร้าง บางแบบห้ามใช้ทางการค้า บางแบบห้ามดัดแปลง โหลดจากเว็บของพิพิธภัณฑ์ มหาวิทยาลัย หรือคลังที่บอกที่มาชัดเจน และระวังเว็บที่แจกไฟล์โดยไม่มีข้อมูลเจ้าของ

อยากให้เด็กได้เล่นด้วย

เด็กที่ชอบไดโนเสาร์จะตื่นเต้นมากเมื่อได้หมุนดูกะโหลกหรือกระดูกจากการสแกนจริงด้วยมือตัวเอง ยิ่งถ้าเคยไปทริปพาลูกดูฟอสซิลไดโนเสาร์และแหล่งขุดค้นในภาคอีสานมาแล้ว จะเห็นภาพเชื่อมกันทันที ต่อยอดด้วยการค้นข้อมูลสัตว์ตัวนั้นจากคลังความรู้ที่โหลดเก็บไว้อ่านได้แม้ไม่มีเน็ต หรือถ้าเด็กเริ่มอยากสร้างอะไรเองการหัดเขียนโปรแกรมด้วยบล็อกลากวางก็เป็นอีกทางที่สนุกไม่แพ้กัน บรรยากาศจะยิ่งได้ถ้าเปิดเสียงป่าเบาๆ คลอไประหว่างนั่งสำรวจโมเดล

คอมเครื่องที่คุณใช้อยู่ตอนนี้ ดับเบิลคลิกไฟล์ STL แล้วจะเปิดขึ้นมาเลย หรือยังต้องหาโปรแกรมก่อน และถ้าโมเดลที่อยากเปิดมีหลายล้านสามเหลี่ยม การ์ดจอในเครื่องจะไหวไหม