Download-Latest

ติดตั้งฟอนต์ภาษาไทยในคอม เลือกฟอนต์ที่ใช้เชิงพาณิชย์ได้ และแก้ตัวอักษรเพี้ยน

ติดตั้งฟอนต์ภาษาไทยในคอม เลือกฟอนต์ที่ใช้เชิงพาณิชย์ได้ และแก้ตัวอักษรเพี้ยน
ที่มา: Wikimedia Commons

ป้ายประกาศหน้าห้องประชุมพิมพ์ออกมาแล้ว สระอิลอยไปค้างอยู่เหนือช่องว่างข้างตัว ป ปลา ไม้เอกซ้อนทับสระอุจนอ่านไม่ออก คนทำป้ายยืนถือกระดาษงงอยู่หน้าเครื่องพิมพ์ เพราะบนจอเมื่อกี้ยังเห็นปกติดีทุกตัว

ตัวอักษรลอยเพราะฟอนต์ไม่ได้ทำมาให้ภาษาไทยครบ

ภาษาไทยมีสระบน สระล่าง และวรรณยุกต์ที่ต้องวางซ้อนกันหลายชั้น ฟอนต์ (font) ที่ออกแบบมาดีจะมีข้อมูลบอกว่าแต่ละเครื่องหมายต้องขยับไปตรงไหนเมื่อเจอตัวอักษรหางสูงอย่าง ป ฝ ฟ หรือเมื่อมีวรรณยุกต์กับสระบนพร้อมกัน ฟอนต์ที่ทำมาไม่ครบ หรือฟอนต์ตกแต่งที่เน้นตัวอังกฤษแล้วเติมตัวไทยทีหลัง มักวางเครื่องหมายผิดที่แบบที่เห็นบนป้าย

บางครั้งบนจอดูปกติแต่ตอนพิมพ์ออกมาเพี้ยน เพราะโปรแกรมหรือไดรเวอร์เครื่องพิมพ์แทนฟอนต์ด้วยตัวอื่นตอนส่งงาน ทางแก้ที่ได้ผลบ่อยที่สุดคือเปลี่ยนไปใช้ฟอนต์ไทยที่ออกแบบมาครบถ้วน หรือส่งงานพิมพ์เป็น PDF ที่ฝังฟอนต์ไว้แล้ว

อาการภาษาไทยกลายเป็นสัญลักษณ์อ่านไม่ออกทั้งบรรทัดเป็นอีกเรื่องหนึ่ง มักไม่ได้เกิดจากฟอนต์ แต่เกิดจากการเข้ารหัสตัวอักษร (encoding) ของไฟล์ ซึ่งเจอบ่อยกับไฟล์ CSV ที่ส่งออกมาจากแอปแล้วเปิดในคอม

ฟอนต์ที่โหลดฟรีไม่ได้แปลว่าใช้ได้ทุกงาน

ฟอนต์เป็นงานที่มีลิขสิทธิ์ สิทธิ์ใช้งานขึ้นกับสัญญาอนุญาต (license) ที่แนบมา ฟอนต์บางตัวให้ใช้ฟรีเฉพาะงานส่วนตัว ถ้าเอาไปทำโลโก้ร้าน สินค้า หรือสื่อโฆษณา ต้องซื้อสิทธิ์เพิ่ม

กลุ่มที่ใช้งานเชิงพาณิชย์ได้สบายใจกว่าคือชุดฟอนต์ไทยที่หน่วยงานภาครัฐเผยแพร่ให้ประชาชนใช้ และฟอนต์โอเพนซอร์สที่ใช้สัญญาอนุญาต OFL (SIL Open Font License) ซึ่งโดยทั่วไปอนุญาตให้ใช้ในงานเชิงพาณิชย์และฝังในเอกสารได้ แต่มีเงื่อนไขอื่น เช่น เรื่องการขายตัวไฟล์ฟอนต์เอง ไม่ว่ากลุ่มไหน ให้เปิดอ่านไฟล์สัญญาอนุญาตที่มากับฟอนต์ หรือหน้าเงื่อนไขบนเว็บผู้เผยแพร่ก่อนใช้จริงทุกครั้ง

โหลดฟอนต์จากเว็บของผู้ออกแบบ หน่วยงานที่เผยแพร่ หรือคลังฟอนต์ที่ระบุสัญญาอนุญาตชัดเจนเท่านั้น เว็บที่แจกฟอนต์ขายโดยไม่บอกที่มาเป็นทั้งเรื่องละเมิดและอาจแนบไฟล์อันตรายมาด้วย

ติดตั้งให้ผู้ใช้ทุกคนในเครื่อง แล้วโปรแกรมจะเห็นครบ

ไฟล์ฟอนต์มักเป็นนามสกุล TTF หรือ OTF ดับเบิลคลิกจะมีหน้าตัวอย่างพร้อมปุ่มติดตั้ง บน Windows ถ้ามีตัวเลือกติดตั้งสำหรับผู้ใช้ทุกคน ให้เลือกตัวนั้น เพราะบางโปรแกรมมองไม่เห็นฟอนต์ที่ติดตั้งเฉพาะบัญชีเรา บน Mac โปรแกรมจัดการฟอนต์ที่มากับเครื่องช่วยดูตัวอย่างและตรวจไฟล์ที่ซ้ำหรือเสียได้ ติดตั้งเสร็จแล้วปิดโปรแกรมที่เปิดค้างอยู่แล้วเปิดใหม่ รายชื่อฟอนต์ถึงจะขึ้น

อย่าติดตั้งฟอนต์ทีละหลายร้อยตัวเผื่อไว้ รายการยาวทำให้เลือกยากและบางโปรแกรมเปิดช้าลง เลือกชุดที่ใช้จริงสักไม่กี่ตระกูลพอ ไฟล์ที่ใช้ทุกวันอย่างสเปรดชีตบัญชีรายรับรายจ่ายของบ้าน หรือหน้าจอโปรแกรมจดโน้ตจากหนังสือแบบไฟล์ข้อความ ใช้ฟอนต์ไทยอ่านง่ายตัวเดียวก็สบายตาที่สุด

ส่งไฟล์ไปแล้วฟอนต์เปลี่ยน เพราะเครื่องปลายทางไม่มีฟอนต์ตัวนั้น

เอกสารที่ส่งเป็นไฟล์แก้ไขได้ จะแสดงด้วยฟอนต์ที่มีอยู่ในเครื่องของคนเปิด ถ้าเครื่องเขาไม่มี โปรแกรมจะเอาตัวอื่นมาแทน บรรทัดเลื่อน หน้ากระดาษเพิ่ม และสระอาจกลับมาลอยอีก

ถ้าคนรับแค่ต้องอ่านหรือพิมพ์ ให้ส่งเป็น PDF ตอนส่งออก ดูตัวเลือกเรื่องฝังฟอนต์ไว้ในไฟล์ ถ้าคนรับต้องแก้ต่อ ให้ตกลงใช้ฟอนต์ที่ทั้งสองฝั่งมี หรือส่งไฟล์ฟอนต์ไปด้วยเมื่อสัญญาอนุญาตเปิดให้แจกต่อได้

ภาษาจะอยู่ต่อได้เมื่อมีตัวอักษรให้คนรุ่นหลังใช้

ฟอนต์ไม่ได้มีไว้ทำป้ายให้สวยอย่างเดียว ภาษาที่มีคนพูดน้อยต้องพึ่งการจดบันทึกและการมีตัวเขียนที่พิมพ์ได้ ถึงจะส่งต่อไปถึงคนรุ่นใหม่ อย่างภาษาชองที่ชุมชนในจันท์พยายามบันทึกไว้ให้ลูกหลาน การที่ภาษาไทยมีฟอนต์ดีๆ ให้เลือกใช้ฟรีมากมาย จึงเป็นเรื่องที่ควรใช้ให้ถูกและให้เครดิตคนทำ

ป้ายแผ่นใหม่ที่ติดหน้าห้องประชุม สระอิกลับมานั่งบนตัว ป ปลา ตรงที่ของมันแล้ว